TS.KTS. Nguyễn Quốc Tuân: “Sức khỏe đô thị là sự cân bằng giữa sức khỏe thể chất và tinh thần”

Chương trình LIXIL Architecture Leader Perspective (LIXIL ALP) 2025-2026 chính thức khởi động với chủ đề “Sức khỏe Đô thị”. Đây là vấn đề đang đặt ra nhiều thách thức cho các đô thị lớn, đồng thời tạo tiền đề để hướng đến một cách tiếp cận phát triển đô thị chú trọng đến sức khỏe cộng đồng và sự bền vững. Để hiểu sâu hơn về ý nghĩa của chủ đề Sức khỏe Đô thị, Kienviet.net đã có cuộc trò chuyện với TS.KTS. Nguyễn Quốc Tuân - thành viên Hội đồng Cố vấn chuyên môn năm nay, ông cũng là người đã đồng hành cùng chương trình từ năm 2023-2024.

Theo ông, tình trạng Sức khỏe Đô thị tại các thành phố lớn Việt Nam hiện nay đang đối mặt với những thách thức gì?

Đô thị hóa ở Việt Nam đang diễn ra với tốc độ rất nhanh, dự kiến tỷ lệ dân số đô thị sẽ vượt 50% vào năm 2030. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đã và đang trở thành vùng đô thị (megapolis), đóng góp gần 40% GDP cả nước. Tương lai đây là hai thành phố nằm trong 12 vùng đô thị đông dân của thế giới, sự tăng trưởng đối mặt với nhiều sức ép: dòng di cư từ nông thôn ra đô thị, sự gia tăng mật độ đi kèm với nhiều vấn đề về chất lượng sống, bất bình đẳng đô thị và các nguy cơ về môi trường. Trong bối cảnh ấy, thách thức của đô thị hóa chính là sự “tới hạn” giữa CUNG - mức độ đáp ứng/phục vụ của chính quyền và các đơn vị cung cấp dịch vụ đô thị và CẦU - sự gia tăng liên tục của dân số đô thị cùng những biến đổi nhanh của lối sống và biên “vô hạn” của nhu cầu.

Nói tới “Sức khỏe Đô thị”, theo tôi, không chỉ hiểu đơn giản là vấn đề sức khỏe hay chăm sóc sức khỏe trong đô thị. Sức khỏe đô thị có nội hàm rộng hơn nhiều, bao trùm cả hai yếu tố: “cơ thể” đô thị và “tinh thần” của đô thị ấy. 

Về “cơ thể đô thị” là khả năng tồn tại, tiềm lực phát triển, tức đô thị có sinh kế bền vững, có tiềm năng tăng trưởng và đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa không. Điều này cũng có nghĩa là đô thị cần có năng lực vươn lên, khẳng định vị thế trong các chuỗi cung ứng dịch vụ thương mại, tài chính, nghiên cứu phát triển hay khởi nghiệp sáng tạo ở tầm khu vực và quốc tế.

Về “tinh thần đô thị”, đó là việc kiến tạo những nơi chốn để cư dân cảm thấy mình thực sự thuộc về. Nghĩa là, cần quan tâm đến sự tiếp nối văn hóa, hun đúc truyền thống, phát huy các giá trị tích cực của cộng đồng đô thị; duy trì và kiến tạo các kết nối giữa người với người, giữa con người và nơi chốn, giữa nơi chốn với tạo dựng, duy trì hình ảnh đô thị tích cực, với yêu cầu “khỏe” từ mọi công dân đến quy mô cả đô thị.

Nếu đặt vào góc độ của ngành Kiến trúc và Quy hoạch, “Sức khỏe Đô thị” chính là việc xây dựng chiến lược phát triển, quy hoạch, thiết kế, quản trị và vận hành đô thị sao cho chỉ số chất lượng sống ngày càng tốt hơn. Đồng thời, việc bảo tồn di sản, duy trì và phát huy những giá trị kiến trúc - văn hóa cũng đóng vai trò quan trọng, giúp hình thành một đô thị tinh tế, có bản sắc, kết nối các thế hệ cư dân, nuôi dưỡng niềm tự hào và tinh thần gắn bó. Một đô thị như vậy sẽ có sức hút đối với cộng đồng tinh hoa, thu hút tài năng sáng tạo và kinh doanh, từ đó nâng cao cả hình ảnh lẫn năng lực cạnh tranh của chính đô thị đó”. 

Sức khỏe Đô thị không chỉ bao gồm chất lượng môi trường và hạ tầng, mà còn phản ánh tinh thần, kết nối cộng đồng và chất lượng sống của cư dân trong thành phố. Ảnh: citychangers.org

Trước thực trạng các đô thị lớn Việt Nam đang phải đối mặt nhiều áp lực về môi trường, dân số,... ông đánh giá thế nào về tầm quan trọng của chủ đề ‘Sức khỏe Đô thị’?

Trong bối cảnh đô thị liên tục mở rộng và hình thành mới, có tới 91% cư dân đô thị trên toàn cầu đang phải hít thở bầu không khí ô nhiễm. Cùng với đó, áp lực cạnh tranh và nhịp sống căng thẳng của đô thị tác động tinh thần tiêu cực tới nhiều cư dân, đặc biệt là các vấn đề sức khỏe tâm thần. Các nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra, bệnh tâm thần phân liệt phổ biến hơn ở khu vực thành thị so với nông thôn. 

Trong một nghiên cứu của tiến sĩ Andreas Meyer - Linderberg đến từ Viện Nghiên cứu Sức khỏe Mannheim (CHLB Đức) được công bố trên tạp chí Nature vào năm 2011 cho thấy bộ não của người dân đô thị có khả năng xử lý và chịu đựng stress kém hơn hẳn so với người dân nông thôn. Công trình nghiên cứu của Đại học Queen Mary (Vương quốc Anh) vào năm 2015 cho thấy âm thanh của các phương tiện giao thông trong đô thị gây ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, khả năng học hỏi và tiếp thu của trẻ em. Nhiều nghiên cứu cho thấy sự gia tăng căng thẳng, lo âu và rối loạn giấc ngủ gây ra bởi ô nhiễm tiếng ồn, căng thẳng nhiệt và điều kiện sống kém ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần, khẳng định việc hít thở không khí ô nhiễm nơi thành thị về lâu dài có thể gây suy giảm tuổi thọ con người. Còn nghiên cứu của Berman và các cộng sự đăng trên tạp chí SAGE năm 2008 khám phá ra rằng việc tiếp xúc với thiên nhiên sẽ giúp con người cải thiện trí nhớ, nâng cao sức khỏe cảm xúc và giúp thuyên giảm chứng rối loạn thần kinh (ADHD).

Ở Việt Nam - một quốc gia đang đô thị hóa nhanh,  tình trạng này cũng không ngoại lệ. Các đô thị lớn ở châu Á với mật độ nén cao thường đối mặt với ô nhiễm không khí, tiếng ồn, giao thông và chất thải nghiêm trọng. Cuộc sống chật hẹp, cạnh tranh sinh kế gay gắt làm con người thường xuyên mệt mỏi cả về thể chất lẫn tinh thần. Sự kém thông thoáng trong các ngôi nhà và sử dụng nội thất chi phí thấp với thành phần vật liệu không đảm bảo cũng gây ra ô nhiễm không khí nội tại trong không gian cư trú. Tất cả những vấn đề này cộng hưởng thành những tác nhân gây mệt mỏi cả thể chất lẫn tinh thần. Khi tích tụ lâu dài, chúng có thể để lại hậu quả nặng nề cho một hay nhiều thế hệ.

Ô nhiễm môi trường, tiếng ồn và mật độ dân cư cao đang ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và thể chất của cư dân đô thị. Nguồn: Vietnam+

Chính vì vậy, yêu cầu kiến tạo một thành phố sống tốt, khỏe mạnh từ bên trong từng tế bào là mỗi cư dân của nó, cho tới một không gian cư trú lành mạnh, một cộng đồng khỏe và nhiều động lực, một đô thị đáng sống… thực sự là đòi hỏi chính đáng và cấp thiết của chúng ta. Tôi đánh giá chủ đề “Sức khỏe Đô thị” được Chương trình LIXIL ALP 2025-2026 đặt ra thực sự cấp thiết, bao trùm và có ý nghĩa xã hội, cộng đồng sâu sắc.

Theo ông, chủ đề “Sức khỏe Đô thị” trong chương trình LIXIL ALP 2025-2026 có thể được nghiên cứu theo những hướng nào và đâu là các vấn đề trọng tâm cần ưu tiên hiện nay?

Các đô thị Việt Nam đã được định hướng phát triển theo hướng bền vững và thông minh. Ở cấp độ Quốc gia, Bộ Chính trị đã có Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 24/01/2022 về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1658/QĐ-TTg ngày 01/10/2021 phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050; Quyết định số 882/QĐ-TTg ngày 22/7/2022 về Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030. Về tiêu chí đô thị thông minh, Thủ tướng đã ban hành Đề án phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018-2025 và định hướng đến năm 2030 tại Quyết định số 950/QĐ-TTg ngày 01/8/2018. Bộ Xây dựng đã xây dựng TCVN 37120:2018 - Các chỉ số về dịch vụ và chất lượng sống đô thị, là tiêu chuẩn do Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố dựa trên tiêu chuẩn quốc tế ISO 37120:2014, về bộ chỉ số đô thị thông minh. Tiêu chuẩn này được phát triển để đo lường hiệu quả và đánh giá sự phát triển bền vững của các thành phố và khu vực đô thị.

Trong khi ngành Y tế đã có nhiều nghiên cứu về Sức khỏe Đô thị từ góc độ dự phòng, chẩn đoán, chăm sóc và cải thiện sức khỏe con người thì ngành Kiến trúc & Xây dựng lại chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu, cả đơn ngành lẫn liên ngành. Do đó, chúng ta cần nghiên cứu về Sức khỏe Đô thị theo chiều cạnh thực thể vật lý và chiều cạnh tinh thần của đô thị. Các vấn đề đặt ra thực sự đa dạng, song nhóm lại một số hướng nghiên cứu có tính ứng dụng cao bao gồm:

• Tổ chức không gian đô thị: Liên quan đến quy hoạch chung, giao thông Xanh, đi bộ và giao thông phi cơ giới trong thành phố, khoảng cách và khoảng trống trong đô thị,…
• Môi trường đô thị: Sức khỏe môi trường, chất lượng không khí & nước, yếu tố nhiệt và vi khí hậu trong phạm vi ngôi nhà, xung quanh ngôi nhà và có thể rộng hơn trên phạm vi đô thị / khu vực đô thị.
• Không gian bên trong: Sống khỏe từ không gian nội thất với những vấn đề cần nghiên cứu về chất liệu, vật liệu, hệ số chiếm dụng không gian hợp lý, tâm lý trong không gian kín / hở…
• Cảnh quan đô thị: các không gian mở / không gian xanh / không gian gắn kết, thiết kế và tổ chức cảnh quan với sức khỏe tinh thần của cư dân đô thị.
• Công nghệ trong đô thị thông minh: Các giải pháp kỹ thuật, công nghệ trong xây dựng, vận hành, quản trị đô thị thích ứng bối cảnh mới. Đối với đề tài này, đôi khi giải quyết thấu đáo một vấn đề nhỏ, có đóng góp khả thi và thiết thực lại có thể được đánh giá cao hơn những nghiên cứu có quy mô lớn mà thiếu sự cụ thể.
• Các vấn đề có tính liên ngành/liên vấn đề: theo sự nhận dạng vấn đề của các nhóm/đơn vị về những tồn tại của đô thị và hướng khắc phục những tồn tại đó.

Những đề tài trên, có thể tập trung giải quyết một vấn đề hiện hữu, hay dự báo cho tương lai, dù quy mô nhỏ hay lớn đều đáng quý và đáng trân trọng.

Nghiên cứu về Sức khỏe Đô thị theo chiều cạnh thực thể vật lý và tinh thần là nền tảng để tìm ra các giải pháp đô thị bền vững cho tương lai. Nguồn: meetingoftheminds

Hội đồng cố vấn sẽ đóng vai trò gì trong việc đảm bảo chất lượng và tính ứng dụng của nghiên cứu 2025 - 2026?

Tôi hân hạnh được mời tham gia Chương trình LIXIL ALP từ mùa 2023-2024 với vai trò thành viên Hội đồng Cố chuyên môn. Tôi nhận thấy chương trình LIXIL ALP có nhiều đổi mới trong cách tìm chọn, đồng hành, kết nối các nhóm/đơn vị thực hiện đề tài với các bên liên quan, thể hiện tham vọng của nhà tổ chức trong việc tạo ra các kết quả thực sự khả thi, có triển vọng ứng dụng vào thực tiễn.Trong khi nhiều nghiên cứu khác chỉ dừng ở công bố kết quả, thì với LIXIL ALP, tôi kỳ vọng ở sự kết nối giữa nhà tổ chức - hội đồng cố vấn - nhóm nghiên cứu - chủ đầu tư/đơn vị bảo trợ để cụ thể hóa một phần hoặc toàn bộ giải pháp/kết quả nghiên cứu.

Hội đồng Cố vấn đã hoàn thành tốt công việc của mùa LIXIL ALP 2023-2024, chắc chắn sẽ tiếp tục đồng hành cùng nhà tổ chức, hỗ trợ các nhóm/đơn vị thực hiện đề tài. Chúng tôi đề cao tính ứng dụng của các nghiên cứu ngay từ khi lựa chọn đề tài và đơn vị thực hiện. Hội đồng cố vấn chắc sẽ đồng tình với tôi trong việc xác định rõ ràng: các giải pháp/kết quả nghiên cứu có thể chuyển giao được, và có bên nhận chuyển giao để hướng tới mục tiêu hiện thực hóa kết quả nghiên cứu. Nếu đưa được các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, ý nghĩa của chương trình LIXIL ALP sẽ thực sự lan tỏa, sứ mệnh của chương trình trong việc xác định tương lai không gian sống Việt Nam sẽ được cộng đồng chuyên môn, xã hội ghi nhận và ủng hộ.

Về chương trình LIXIL ALP:

LIXIL Architecture Leader Perspective (LIXIL ALP) được khởi xướng và tổ chức từ năm 2016 bởi LIXIL Việt Nam, dưới sự bảo trợ của Hội Kiến trúc sư Việt Nam, nhằm mục đích hỗ trợ, kết nối và phát triển cộng đồng Kiến trúc – Thiết kế – Xây dựng thông qua các hợp tác đa bên, đa lĩnh vực, cùng hướng tới những mục tiêu xã hội dài hạn. Năm 2021-2022, LIXIL ALP được đổi mới với mục tiêu xuyên suốt nhằm tìm kiếm những giải pháp cho Tương lai Không gian sống Việt Nam. Năm 2023-2024, LIXIL ALP có chủ đề “Trẻ hóa Đô thị” đặt ra tầm nhìn kiến tạo không gian sống chất lượng ở nhiều quy mô và loại hình công trình, đồng thời là chương trình tiên phong trong việc tạo nền tảng kết nối các kiến trúc sư, nhà quy hoạch, nhà quản lý và hoạch định chính sách phát triển đưa ra những giải pháp hồi sinh và phát triển đô thị.

LIXIL ALP 2025 - 2026 mở rộng tầm nhìn với chủ đề “Sức khỏe Đô thị” - một cách tiếp cận toàn diện về thể chất, tinh thần, môi trường sống và khả năng phục hồi đô thị. Kết quả chương trình sẽ không dừng lại ở lý thuyết, mà hướng tới giải pháp thiết kế khả thi, có thể thực hiện thí điểm tại các đô thị Việt Nam, góp phần xây dựng đô thị bền vững, công bằng và đáng sống.

Năm 2025 – 2026, chương trình tiếp tục nhận được sự đồng hành của nhiều đơn vị: Hội Kiến Trúc Sư Việt Nam (VAA); Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA); Hội Nội thất Việt Nam (VNIA); Hội Kiến trúc sư TP. Hồ Chí Minh; Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP. Hồ Chí Minh (SACA); VDAS Design Association - HCMC Vietnam; Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP. Hồ Chí Minh (HGBA); Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA); Bộ phận Bất Động Sản của Keppel tại Việt Nam, Tập đoàn Keppel; DMD -  Ban Quản lý Thiết kế của Tập đoàn Sungroup; Phúc Khang Corporation - Nhà phát triển công trình xanh. 

Về LIXIL

LIXIL là nhà sản xuất tiên phong các sản phẩm về Công nghệ nước và Vật liệu Xây dựng cho nhà ở, giúp giải quyết các thách thức hàng ngày, hiện thực hóa giấc mơ về một ngôi nhà hoàn thiện hơn cho mọi người, ở mọi nơi. Là công ty toàn cầu, LIXIL hoạt động tại hơn 150 quốc gia. Thừa kế di sản Nhật Bản, LIXIL tạo ra công nghệ hàng đầu thế giới và đổi mới để đem đến các sản phẩm chất lượng cao, giúp cải tiến ngôi nhà, nhưng sự khác biệt của LIXIL nằm ở cách công ty thực hiện điều này: Thông qua thiết kế có ý nghĩa, tinh thần doanh chủ, cống hiến để cải thiện khả năng tiếp cận cho tất cả mọi người và tăng trưởng kinh doanh có trách nhiệm.

Tại Việt Nam, LIXIL hiện diện với 4 thương hiệu GROHE, INAX, American Standard và TOSTEM với 11 nhà máy, hơn 3000 nhân viên và hơn 8000 hệ thống cửa hàng trên toàn quốc.

Chi tiết vui lòng liên hệ:

Mr. Vũ Toàn

Nhân viên Truyền thông, Bộ phận Marketing B2B & Truyền thông doanh nghiệp

Email: toan.vuvan@lixil.com - SĐT: 0901 530 405